Historische hapjesplank
De Foodarcheoloog slaat handen in elkaar met Gallo-Romeins Museum
In aanloop naar het Romeinenfestival van augustus 2026 presenteerde het Gallo-Romeins Museum i.s.m. De Foodarcheoloog en museumcafé Amusée een eigentijdse Romeinse hapjesplank. Historische correctheid wordt daarmee gekoppeld aan eigentijdse twist en smaak. De Foodarcheoloog is daarmee niet aan zijn proefstuk toe; Jeroen Van Vaerenbergh ging al tal van samenwerkingen aan. "Ik zet zo wetenschappelijke research om in toegankelijke toepassingen. Bij dat proces ontstaan connecties tussen ambachtelijke foodprofessionals. Zij maken ook met die storytelling het verschil."
Wat schaft de put?
Wat stond er bijna 2.000 jaar geleden op het menu in Romeins Tongeren? Die vraag vormde het vertrekpunt voor een bijzondere samenwerking tussen het Gallo-Romeins Museum, museumcafé Amusée en De Foodarcheoloog.
Lokale archeologie
Archeologische voedselresten uit onder meer een Romeinse beerput en een afvalkuil op de Veemarkt gaven een verrassend beeld van wat er in Romeins Tongeren zoal op tafel kwam. Dat is natuurlijk het domein van Jeroen Van Vaerenbergh, die in 2024 het boek 'Wat schaft de put' uitbracht. Als De Foodarcheoloog begeleidde hij al meerdere foodprofessionals bij het creëren van historisch correcte delicatessen.
Samenwerking
In de chef van Amusée - Alwin Paul - vond hij een geschikte partner die de historische kennis mee hielp vertalen naar een eigentijdse sharingplank. Hij koos er bewust voor om daarbij ook lokale kwaliteitsproducten te gebruiken.
"Dé uitdaging voor mij was vooral om de archeologisch accurate ingrediënten lekker te bereiden en het ook visueel aantrekkelijk te presenteren. Dat verliep in nauw overleg met Jeroen. We gebruikten ook kruiden die bij de Romeinen ingeburgerd waren. Daarnaast is de zoetzure smaak van de opgelegde groentjes eveneens al iets vertrouwds voor de mensen uit die tijd."
Samenstelling hapjesplank
In het museumcafé kan men vanaf het Romeinenfestival proeven van de Gallo-Romeinse hapjesplank. Die bestaat uit verschillende huisgemaakte dips van wortel, prei en erwten. Daarnaast is er ook een mini-pulledporkburger en bevat de plank gerijpte kazen, Loonse stroop, zuurdesembrood en opgelegde groenten zoals selder en ui. Die ingrediënten sluiten aan bij wat we dankzij historische bronnen en archeologische vondsten weten over de Romeinse keuken. Zo maken bezoekers letterlijk kennis met de smaak van het Romeinse verleden, maar dan in een hedendaags jasje.
De smaak van het Romeinse verleden in een hedendaags jasje
Dips
Het groente-assortiment in Romeins Tongeren was gevarieerd. Erwten werden gedroogd geïmporteerd. Prei en wortel werden lokaal geteeld. Deze drie dips begeleiden de Romeinse hapjesplank.
Mini-burger
De kleine burger met pulled pork gebruikt natuurlijk varkensvlees. Geen alledaags vlees maar wel dat van het Menapisch varken, hoog aangeschreven bij de Romeinen. Hendrik Dierendonck en Ruben Brabant (i.s.m. Universiteit Gent) wekten dit ras opnieuw tot leven. Dit exclusieve vlees is onder het merk Menapii verkrijgbaar.
Het briochebroodje waarin de pulled pork zit, is van lokale bakkerij Brijosh (zie ook 'Desembrood').
Waterkers
Archeologen vonden piepkleine restjes waterkers uit de Romeinse tijd tijdens een opgraving op de Tongerse Veemarkt. Vandaag heeft Tongeren een van de grootste kwekerijen voor waterkers in België: kwekerij Sint-Lucie.
Olijven & kaas
Op de markt in Romeins Tongeren kon je diverse zachte en harde kazen van runder-, geiten- of schapenmelk kopen. Net als olijven uit het Middellandse Zeegebied.
Appelperenstroop
Het verhaal van fruitstroop gaat al helemaal terug tot in de Romeinse tijd. In samenwerking met Stroopfabriek Bleus (Wellen) werd de Loonse appelperenstroop aan de hapjesplank toegevoegd.
Desembrood
De regio rond Tongeren was in de Romeinse tijd belangrijk omwille van zijn graanproductie. Bakkers verwerkten het o.a. in desembrood. Op deze plank proef je een nieuw gecreëerd zuurdesembrood van lokale bakker Brijosh.
Geschiedenis proeven
“Deze Romeinse hapjesplank verenigt onze Romeinse geschiedenis met kwaliteitsvolle lokale producten", klinkt het bij schepen van Toerisme Tongeren-Borgloon An Christiaens. "Het Gallo-Romeins Museum creëerde in samenwerking met De Foodarcheoloog en Amusée een nieuwe culinaire beleving. Een bezoek aan het museum krijgt zo een tof verlengstuk in het museumcafé.”
"Dan ben ik in mijn missie geslaagd", vult foodarcheoloog Jeroen Van Vaerenbergh aan. "Als consultant is het namelijk de bedoeling om wetenschappelijke research om te zetten in toegankelijke - smakelijke - toepassingen. Ik vorm zowat de lijm tussen musea en gastronomie. In cocreatie met een foodprofessional proberen we samen de 'sweet spot' te vinden waar smaak en authenticiteit kruisen. In het geval van de Romeinse hapjesplank kan deze gerust op zich staan: mensen kunnen het zonder meer smaken en appreciëren. De kennis dat het om ingrediënten gaat die de Romeinen uit de 2e eeuw n.C. al kenden, is daarbij 'nice to know'. Voor wie zijn kennis graag verdiept, voorzien we wel een gedetailleerd informatieblad die bij de plank zal geserveerd worden."
Voedingsambachten connecteren
De Foodarcheoloog werkte als adviserend expert voor J&M Catering, Westtoer, stad Gent, theatergezelschap Laika en productiehuis De Mensen (Het Verhaal van Vlaanderen). Hij gaf tal van lezingen voor gerenommeerde musea zoals Rubenshuis, MAS, Bokrijk, Snijders&Rockoxhuis en Musea Brugge, en keynotes voor Generation Food, Vuurzee Chefs Jam 2023 in Utrecht en International Ethnological Food Research Conference. Hij wordt gevraagd voor masterclasses bij hotelscholen, Horeca Forma en het Flanders Culinary Arts Centre. Hij werkte ook al samen met o.a. chefs Maarten Van Essche en Olly Ceulenaere, Hendrik Buysse (Blend Brothers), cocktail & cordial creators Hannah en Noa Van Ongevalle, chocolatier David Maenhout, theesommelier Valérie Hallin, wildplukexpert Ben Brumagne (Forest to Plate) en foodwizzard Maxime Willems (Foodlab Proef).
"Historisch correcte storytelling betekent een meerwaarde"
Door de vele samenwerkingen die Jeroen Van Vaerenbergh al aanging ontstonden talrijke connecties tussen ambachtelijke foodprofessionals. "De eerste aanvragen kwamen vanuit de toeristische sector, met de bedoeling om het wat oubollige imago van streekproducten een nieuw elan te geven. Ik behandelde ondertussen al diverse geschiedenisperiodes in bijna alle streken. Archeologisch duik ik dan in het terroir en maak samen met foodprofessionals de beste mix van creativiteit en authenticiteit. Die contacten met foodprofessionals neem ik mee naar volgende opdrachten en zo ontstaat connectie. Het menapisch varken in de pulled pork burger van de Romeinse hapjesplank is daar een mooi voorbeeld van: West-Vlaams vlees op een sharingplank in Tongeren. Voor horeca en musea maar ook voor food retailers is mijn foodarcheologie een goede manier om het verschil te maken. Historisch correcte storytelling betekent een meerwaarde voor hen."
DE FOODARCHEOLOOG
Jeroen Van Vaerenbergh (°1979) studeerde in 2001 af aan de KU Leuven als archeoloog. Door zich jarenlang te verdiepen in archeologische opgravingen in Vlaanderen en Italië raakte zijn verbeelding geprikkeld door de etensresten die voorouders hebben nagelaten in grachten, kuilen en beerputten.In deze beerputten vond hij een schat aan informatie over de eetgewoontes en ingrediënten die de culinaire geschiedenis van onze voorouders prijsgeeft.
Sinds 2015 combineert Van Vaerenbergh als 'De Foodarcheoloog' zijn expertise in de archeologische resten van ons culinair verleden met zijn passie voor voeding vandaag. Een passie die hem met de paplepel is ingegeven door zijn grootmoeder, een dorpskokkin voor familiefeesten in de sixties, en verder is gegroeid door het experimenteren met oeroude bereidingen in zijn tienerjaren. Hierdoor ontwikkelde hij een fijn gevoel voor smaak die de grenzen van de tijd overschrijdt.
In oktober 2024 bracht hij bij uitgeverij Manteau zijn eerste boek uit: 'Wat schaft de put'.
